Księga Herbaty

„Herbata jest wspaniałym drzewem z południa” – tymi słowami zaczyna się „Księga herbaty” 《茶經》 (Chajing), opublikowana przez Lu Yu w 780 r. naszej ery, pierwsze na świecie dzieło jej poświęcone. Zawsze uważałam, że to świetne zdanie, żeby rozpocząć opowieść o herbacie, więc cytuję je przy każdej okazji. Dalej Lu Yu opisuje wygląd rośliny, wspominając, że może być ona niewielkim krzewem, ale bywa, że osiąga wysokość kilku lub kilkunastu metrów, a w górskich rejonach Sichuanu i Hunanu rosną drzewa herbaciane tak potężne, że potrzeba dwóch osób, aby objąć ich pień. W kolejnych rozdziałach szczegółowo porusza właściwie wszystkie zagadnienia związane z herbatą swoich czasów – od sposobów przetwarzania, przez parzenie (czy raczej gotowanie, bo tak nazywano metodę przyrządzania herbaty prasowanej w czasach dynastii Tang) i przybory do tego służące, aż po regiony produkcji herbaty oraz jej historię. Podaje wiele porad praktycznych i piętnuje błędy w obróbce i przyrządzaniu.

„Księga herbaty” składa się z następujących dziesięciu rozdziałów zawartych w trzech częściach:

Część I

  1. Źródło – opisuje krzew herbaciany, sposób jego uprawy, wymienia określenia na oznaczenie herbaty;
  2. Narzędzia – wymienia i opisuje narzędzia służące do zbioru i przetwarzania liści;
  3. Produkcja – opisuje zbiór i proces obróbki liści herbacianych;

Część II

  1. Naczynia – opisuje dwadzieścia osiem rodzajów naczyń i przyborów używanych przez Lu Yu do przyrządzania napoju;

Część III

  1. Gotowanie – opisuje sposób przyrządzania herbaty w czasach Lu Yu;
  2. Picie – opisuje sposoby picia herbaty, piętnuje błędy w jej przyrządzaniu i piciu;
  3. Historie – zawiera zbiór cytatów, legend i wzmianek historycznych dotyczących herbaty;
  4. Pochodzenie – opisuje regiony uprawy herbaty i gatunki w nich wytwarzane;
  5. Wyjątki – określa w jakich okolicznościach można pominąć niektóre przybory do parzenia herbaty;
  6. Obrazy – zawiera wskazówki dotyczące umieszczania tekstu „Księgi herbaty” na zwojach.

„Księga herbaty” liczy nieco ponad 7 tysięcy znaków, co licząc zgodnie ze standardami obowiązującymi obecnie tłumaczy daje raptem około 14 stron tekstu. Zawiera też ilustracje wykonane przez Lu Yu. Autor wielokrotnie uzupełniał i przerabiał swoje dzieło, a jego stworzenie zajęło od pomysłu do publikacji ponad 20 lat. Myślę, że „Księga” powstawała tak długo między innymi dlatego, że była efektem wielu lat doświadczeń i badań przeprowadzonych samodzielnie przez Lu Yu. Nie tylko osobiście odbył podróż po wszystkich regionach produkcji herbaty, ale także przeprowadził wnikliwe badanie źródeł historycznych zawierających o niej wzmianki. Miał ku temu okazję pracując przy projekcie kompilacji dzieł literackich i historycznych dla biblioteki cesarskiej. Efekty tej pracy widać szczególnie w siódmym rozdziale „Księgi”, który zawiera cytaty dotyczące herbaty z wcześniejszych źródeł pisanych.

„Księga herbaty” jest dziełem imponującym, zwłaszcza jeśli uświadomimy sobie, że nikt przed Lu Yu nie zebrał wiedzy o herbacie w uporządkowaną całość, choć była ona znana conajmniej prawie tysiąc lat wcześniej. Wzmianki o niej we wcześniejszych tekstach są nieliczne i rozproszone, a często także niejasne, ze względu na ich lakoniczność i wieloznaczne słownictwo – w wielu wczesnych tekstach trudno np. jednoznacznie stwierdzić, czy opisywana roślina to herbata, ponieważ słowo na jej określenie mogło oznaczać także inne gatunki roślin. Czasy dynastii Tang, w których żył Lu Yu, były okresem rozkwitu kultury herbaty, a „Księga herbaty” w dużej mierze się do tego przyczyniła. Stworzyła swego rodzaju kanon, do którego nawiązywali późniejsi autorzy podobnych opracowań, wzorując się na dziele Lu Yu. Przez stulecia była najważniejszym poradnikiem praktycznym, a do dzisiaj pozostaje najczęściej cytowanym i najbogatszym źródłem informacji o herbacie z okresu dynastii Tang.

Według szacunków „Księga herbaty” od czasów dynastii Song aż do 1912 roku doczekała się około 60 wydań, z których najstarsze zachowane do naszych czasów pochodzi z 1273 roku. Powstały poza tym setki jej opracowań i tłumaczeń na współczesny język chiński. Istnieje też wiele różnej jakości jej tłumaczeń na języki obce. O ile mi wiadomo, na język polski została przetłumaczona tylko raz w 2006 roku przez absolwenta sinologii UW, Łukasza Mądrzyńskiego, w ramach jego pracy licencjackiej. Miałam przyjemność być świadkiem powstawania tej pracy, a do dzisiaj często z niej korzystam – tak jak dzisiaj, podczas pisania tego artykułu. Liczę na to, że zostanie wydana i trafi do większej liczby miłośników herbaty…

13 komentarzy »

  1. Suiseki |

    Bardzo dziękuję za ciekawy opis. Mam księgę herbaty na oku w wersji oryginalnej na Google books ale znajomość chińskiego jeszcze zbyt słaba. Gdyby ukazała się polska wersja, byłaby to niewątpliwie obowiązkowa pozycja na półkach miłośników herbaty. Na razie zadowalam się nowszymi publikacjami. Okakura Kakuzo, Wiliam Pochlebkin, Robert Tomczyk – dla mnie to na razie są źródła cennej wiedzy.

  2. Serenada |

    Imponujące dzieło! Nie wiedziałam o jego istnieniu. Cóż, człowiek uczy się przez całe życie :). Do przeczytania tego interesującego posta zachęcę koleżanki z Klubu Miłośników Dobrej Herbaty na Facebooku. Pozdrawiam wszystkich Herbatopijców 🙂

  3. Anna Włodarczyk |

    A ja dziękuję za miłe słowa:) Co do „Księgi”, była dwukrotnie wydana w tłumaczeniu angielskim, którego autorem jest Francis Ross Carpenter. Po raz pierwszy ukazała się jako „The Classic of Tea – Lu Yu” w 1974, po raz drugi, w poszerzonym wydaniu z 1995 pt. „The Classic of Tea: Origins and Rituals”. Były też wydania francuskie, włoskie, a nawet czeskie (wiem, że w internecie można też znaleźć inne tłumaczenie na angielski, niestety kiepskiej jakości). Więc może w oczekiwaniu na wydanie polskie skorzystać na razie z któregoś z nich?

  4. Anna Włodarczyk |

    Pozdrowienia dla Herbaciarzy z Klubu:) I miłej lektury przy herbacie.

  5. Asia |

    Nie zdawałam sobie sprawy, że tworzenie księgi zajęło tyle czasu, gratuluje ogromnej wiedzy na jej temat!
    Zapraszam http://czasnaherbatke.blogspot.com/

  6. Anna Włodarczyk |

    Dziękuję! I witam na Morzu Herbaty. Z zaproszenia chętnie skorzystamy, i zapraszamy nawzajem:)

  7. Lukasz Madrzynski |

    Dziękuję Aniu za wspomnienie mojej pracy. Kilka osób kontaktowało się ze mną i prosiło o przesłanie wersji elektronicznej, którą dzielę się z chęcią z każdym kto jest zainteresowany historią herbaty :). W razie potrzeby służę pomocą.
    Pozdrawiam,
    Łukasz Mądrzyński

  8. Anna Włodarczyk |

    No proszę, jak miło! W takim razie tym bardziej trzeba ją wydać:)

  9. Emilia |

    Ja dawkuję sobie powoli tę książkę po angielsku, ale z chęcią bym ją przeczytała po polsku.Jak można się skontaktować z Łukaszem, żebym mogła ją dostać przetłumaczoną?Pozdrawiam!

  10. psych |

    Na stronie smok.org.pl , a dokładnie http://smok.org.pl/component/content/article/1-projekty/117-ksiega-herbaty.html wrzuciem tłumaczenie „księgi herbaty” okakuro kakuzo. Książka będzie wydana w tym miesiącu drukiem. Jeżeli  Łukasz Mądrzyński wyraziłby taką wolę, mozna by dodać wersję klasyczną do tego wydania…

  11. Łukasz |

    Witam serdecznie.

    Moja przygoda z herbatą „na poważnie” dopiero niedawno nabrała „właściwego kierunku” – teraz po prostu mam już czas i środki na ta pasję.
    Moja gorąca prośba – czy można by otrzymać wspomnianą wyżej wersję elektroniczną Księgi Herbaty ? Być może Pan Mądrzyński przypadkiem tu zajrzy lub Pani Anna pomoże się z nim skontaktować mailowo?…

  12. Avrea |

    Witam
    gdzie można dostać ta książkę w języku polskim ?

    dziękuje

  13. lukasz.madrzynski |

    Witam i z gory przepraszam za kilka lat zwloki z odpowiedzia. Ciesze się ze zainteresowanie chinska kultura herbaty wciąż isnieje. Kontaktowalo się ze mna kilka osob w ciągu tych lat i wciąż z radoscia dziele się moja praca. Z checia udostepnilbym ja publicznie ale nie jestem na biezaco z regulacjami prawnymi dotyczącymi prac licencjackich. Zaintreresowanych tekstem zachecam do wyslania maila na moje konto na yahoo.com. Mysle ze to wystarczajaca wskazowka jak mnie znalezc. pozdrowienia, lukasz

Skomentuj:

(nie będzie publikowany)